Zenginleştirme yönteminin seçimi cevherin mineralojik, jeolojik, metalurjik özellikleri ile, çevresel ve coğrafik faktörler değerlendirilerek yapılır.
Şayet yeterli tenör ve rezerv mevcutsa, bundan sonra altın yatağını temsil eden temsili numuneler alınarak altının bulunduğu cevherin mineralojik özelliğine göre altının hangi verimle kazanılabileceğine yönelik çeşitli testler ve deneyler yapılır.
Altının zenginleştirilmesinde kullanılan zenginleştirme yöntemleri
1. Gravimetrik
2. Flotasyon
3. Siyanür Liçi
GRAVİMETRİK ZENGİNLEŞTİRME (Yoğunluk Farkından Faydalanarak Zenginleştirme)
Bu yöntem plaser tipi cevherlerleşme dediğimiz altın içeren kayaların zamanla atmosferik koşullarda ufalanıp bazılarının su ile taşınarak suyun hızını kaybettiği yerlerde (menderesler, deltalar, dere kıvrımları vb) sedimanların çökelmeleri sonucunda oluşmuş gözle görülebilen irilikteki nabit altın taneleri bate, jig, humpry spiralleri, sallantılı masa, knelson ve falcon konsantratörleri gibi gravimetrik zenginleştirme yöntemleri yardımıyla ayrıştırılabilinir.
Bu tür cevherlerden altının kazanılması oldukca basit ve ucuzdur.
Eski Amerikan filimlerinde izlendiği gibi derelerde bir çeşit tava olan bate yardımıyla gözle görülebilecek kadar iri altın taneleri içeren kumların su ile yıkanırken altının yoğunluğunun (19.3 gr/cm3 ) kuma nazaran (2,65 gr/cm3) çok yüksek olmasından dolayı batenin (tavanın) dibinde çökmesinden faydalanarak nabit altın taneleri kum ve diğer malzemelerden kolayca ayrıştırılabilinir.
Günümüzde bu tip altın yatakları çok azdır. Dünya altın üretiminin yaklaşık %3’ü bu tür yataklardan elde edilmektedir.
Ülkemizde de Manisa-Salihli- Sart’ta Pomzaexport A.Ş tarafından plaser tip altın yatağından gravimetrik yöntemler (humpry spiralleri, sallantılı masa, knelson ) yardımıyla nabit altın üretimi gerçekleştirilmektedir.
FLOTASYON (Köpükle Yüzdürme)
Bu yöntemde öncelikle içinde altın içeren minerallerin bulunduğu cevher bilyalı veya çubuklu değirmenlerde su ile ögütülerek cevher içinde diğer minerallerle kenetli olarak bulunan altının serbest hale getirilmesi sağlanır. Bundan sonra serbest hale getirilen altın taneleri sellülerde (çelik tanklarlarda) toplanır. Tankların içine toplayıcı adı verilen kimyasal maddeler ilave edilerek serbest haldeki altın taneleri hidofob (hava sever) hale getirilir. Daha sonra ortama çam yağı gibi köpük yapıcı kimyasallar ilave edildikten sonra sellüllere hava üflenerek çapları yaklaşık 0,5-3 cm olan köpüklerin oluşması sağlanır bu köpüklere yapışan altın taneleri köpük yardımıyla yüzdürülerek ortamdaki diğer minerallerden uzaklaştırılmak suretiyle altınca zengin bir konsantre ürün elde edilir. Flotasyon yöntemiyle elde edilen bu altın konsantresine bazı durumlarda siyanür liçi uygulanarak altın kazanılır.
SİYANÜRLE LİÇ (Siyanürle Çözeltiye Alma)
Siyanür altını seçimli olarak çözen ender kimyasallardan birisidir. Gözle görülemeyecek kadar küçük taneli altınların eldesinde seyreltik siyanür çözeltisi ile (1 ton kaya için 250-400 gram sodyum siyanür kullanılır) katı haldeki altın zerrecikleri çözünerek altının sıvı hale getirilmesi işlemine siyanür liçi denir. Dünya altın üretiminin %85’i siyanür liçi yöntemi ile gerçekleştirilmektedir.
Altını siyanürle çözüp sıvı hale getirme işlemi genellikle yığın veya çelik tanklar içinde gerçekleştirilmektedir.
Yığın Liçi
Şayet düşük tenörlü bir cevher yatağı söz konusu ise (örneğin tonda 1,5-3 gram dan daha az altın varsa ) bu tip cevherlerdeki altını kazanmak için yığın liçi yöntemi uygulanır.
Yığın Liç’i uygulamasında cevherler kırma eleme işleminden sonra altı kil ve jeomembran ile kaplanarak geçirimsizliği sağlanan alanlarda yaklaşık 10 metre yüksekliğinde %3-5 eğimli yığınlara damla damla seyreltik siyanür çözeltisi (on binde 2 veya onbinde 4 sodyum siyanür ) siyanür verilerek cevher içindeki altın zerreciklerinin çözünerek sıvı hale gelmesi sağlanır.
Uşak- Kışladağ Altın Madeni’nde altının çözündürülme işlemi yığın liçi yöntemi ile yapılmaktadır.
Tank Liçi
Yüksek tenörlü cevherlerdeki altının kazanılmasında kullanılır.
Tank liçinde cevher kırma işleminden sonra değirmenlerde öğütülerek un haline getirildikten sonra siyanürle altının çözündürülmesi işlemi yığın yerine çelik tanklarda yapılır.
Bergama-Ovacık Altın Madeni ve Gümüşhane-Mastra Altın Madeni’nde altının çözündürülmesi tank liçi yöntemi ile yapılmaktadır.
ADR (Adsorption - Resorption- Desorption )
Cevher içindede bulunan katı haldeki altın zerrecikleri yığın veya tank liçi yöntemiyle siyanür ve oksijen yardımıyla çözülerek altının suya geçmesi sağlandıktan sonra sıvı haldeki çözünmüş altın ADR tesisine gönderilir . (adsorption-desorption-resorption) Burada sıvı faza geçmiş olan altın hindistan cevizi kabuğundan yapılan nohut büyüklüğündeki aktif karbonla muameleye sokulur. Sıvı fazdaki altın ve gümüş aktif karbon tarafından soğrulur (altınların aktif karbon üzerinde toplanır). Altın ve gümüşü bünyesinde toplayan aktif karbonlar özel elekler yardımıyla ortamdan uzaklaştırılır ve üzerindeki altın ve gümüşler sıyırma ünitesinde gönderilerek belirli bir sıcaklık ve basıç altında gerekli koşullar sağlanıp sıyrıldıktan sonra altın ve gümüş yüklü solüsyon elektroliz ünitesine gönderilir. Elektroliz ünitesinde katotta toplanan altın ve gümüş basınçlı suyla yıkandıktan sonra filtrelenerek kurutma fırınında kurutulduktan sonra ergitme fırınına gönderilir. Burada ergitlerek potalara dökülür. Potalardan çıkarılan altına Dore Külçe denir. (Madenden üretilen altına Dore Külçe denir)
Dore külçeler saf altın değildir,bunlar rafineriye gönderilerek içindeki gümüş, bakır, çinko vb metallerden arındırılarak saf altın (%99,995) haline getirilir.
|